donderdag 9 februari 2012

Het Walcherse beukje

Bij de Walcherse streekdracht is het beukje een zeer gezichtsbepalend onderdeel van de vrouwenkleding: het beukje is het onderdeel wat de boezem van de dames bedekt! In overig Nederland wordt het ook wel kraplap genoemd.

Foto Co van Meur, bron Internet

Het beukje bestaat uit twee delen stof, die op de schouders aan elkaar bevestigd zijn; soms genaaid, soms met haakjes. De voorkant is vaak mooi versierd, de achterkant is wat eenvoudiger. Over het beukje heen komt het zwarte jak, dat met zijn lage uitsparing aan de voorkant de beuk alle ruimte geeft om gezien te worden!

Foto van mevrouw Joosse uit Domburg, gemaakt door André van de Velde, uit het boek ‘Ons bin de leste’

In de loop van de eeuwen is vooral het beukje onderhevig geweest aan modetrends. Want ook de vrouwen in streekdracht wilden laten zien wie zij waren, en vooral niet (of minder) op hun moeder lijken! Dus werden beukjes gaandeweg frivoler: kwam de halslijn lager te zitten, koos met voor nieuwe, moderne stofjes of werden ze op nieuwe manieren versierd.

Uit het boek: De Zeeuwse Streekdrachten 1800-2000, foto particulier bezit

Mooi om de verschillen te zien bij deze vier generaties vrouwen! Overgrootmoeder draagt een zwarte hooggesloten rouwbeuk, grootmoeder een iets lagere, ongeplooide beuk versierd met een rand kant, moeder draagt een geplooide beuk van gedessineerde stof waarvan de halslijn nog iets lager ligt, en het dochtertje… draagt geen streekdracht meer!

In het verre verleden sloot de voorkant van het beukje hoog aan de hals. De stof was vaak glad, zonder plooitjes, en versierd met kant, borduurwerk of gemaakt van stof die gedessineerd was, zoals sits. Op deze manier gedragen leek de beuk vaak onlosmakelijk onderdeel van het jak. Er werd een doekje rond de hals gedragen waarvan de randen langs de rand van het jak en beukje naar beneden gingen.

Mijn bet-overgrootmoeder Maatje Sinke, geboren in 1827 (en nee, we lijken niet op elkaar!)

Voor bijzondere gelegenheden, zoals bruiloften, werden de beukjes speciaal versierd. Een redelijk unieke versiering die o.a. op beukjes, maar soms ook op manchetten werd toegepast, was het zgn. geparelde borduurwerk. Hierbij werd op witte stof met witte draad geborduurd. Nog steeds is niet achterhaald waar deze techniek vandaan kwam… Zie ook de blog van Berthi waar een oproepje gedaan naar de herkomst.

Gepareld beukje

Op Walcheren was het bij de rijke boerinnen in een bepaalde periode mode om bij speciale gelegenheden geborduurde beukjes te dragen. Ze werden prachtig in kruissteekmotieven versierd, waarbij veel motieven gebruikt werden die ook voorkwamen op merklappen.

Bij dit prachtige voorbeeld is de voorkant origineel en de achterkant nieuw gemaakt in dezelfde stijl.

Geborduurd beukje uit de collectie van Museum ‘de Schotse Huizen’ in Veere, eronder liggen heel oude beukjes van sits met geplooide randen.

Mijn over-overgrootmoeder Zoetje Roose uit 1851 draagt hier een prachtige witte, met meerdere rijen kant versierde beuk.

De volgende drie beukjes zijn trouwbeukjes van Johanna Kodde-Verhage uit Biggekerke. Eén ervan droeg ze op haar bruiloft in 1937. De prachtige stof is versierd met een grote kanten rand en een bandje met glazen kraaltjes.

Vanaf ca 1925 kwam de geplooide beuk in de mode. De bovenste stofrand werd ruimer genomen en daarna geplooid met smokwerk, waarna er versieringen in deze rand aangebracht werden. Deze beukjes zie je tegenwoordig nog steeds, zowel bij de dames die de streekdracht nog dragen, als bij de klederdracht- en zanggroepen.



Werd voor bruiloften altijd gekozen voor een witte beuk, tijdens de rouw werden er zwarte beukjes, rouwbeukjes gedragen. Vaak van effen zwarte stof, als de rouw wat lichter was, dan kon daar ook een geweven streepje in zitten, en werden ze af en toe versierd met een kanten randje.

Deze vier gezusters Huibregtse dragen hier geplooide rouwbeuken die versierd zijn met een zwarte rand van kant.

De stofkeuze van de gerimpelde beukjes veranderde in de loop van de tijd van eenvoudig wit, of wit met een ruitje of streepje, naar de meest prachtig glanzende zijdes en polyamides.


Hoewel de Walcherse dracht na ca 1950 niet echt veel meer veranderde, gingen de beukjes nog steeds met de mode mee. De boerin van wie deze beukjes waren had er minstens 35! Sommige werden gedragen tijdens het dagelijkse – vuile - werk, andere waren voor in de namiddag, als het werk gedaan was en de men er wat netter uit wilde zien.

Ansichtkaart van twee dames met prachtige glanzende beukjes

Er waren natuurlijk beukjes voor de kerkgang, voor de rouw, maar ook voor feestelijke gelegenheden of om mee te pronken naar andere boerinnen! Met je beuk liet je eigen identiteit zien! De techniek om ze te versieren kwam grotendeels neer op handmatig of machinaal smokken, en vervolgens versieren met kant, band, lint, knoopjes en/of kraaltjes. Met de komst van buitenlandse vrouwen in Nederland kwam er een breder aanbod glanzende stoffen op de markt, waar menig boerenvrouw een mooi beukje van maakte!

Na het overlijden van veel vrouwen in streekdracht kwamen er grote hoeveelheden beukjes te beschikking aan o.a. klederdrachtgroepen. Zoveel zelfs, dat eens een medewerker lijdzaam verzuchtte: “oh, beukjes, daar hebben we er zo veel van, daar kan je wel een gracht mee dempen!”

Lupineke hoopt binnenkort eens zelf een beukje te gaan maken… wie weet lukt het, voorbeelden genoeg!

26 opmerkingen:

  1. Neen, jij lijkt in het geheel niet op je bet-overgrootmoeder. Zelfs al zou je een beukje dragen, hihi.
    Een boeiend verhaal, dank je.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. WOW,WOW,WOW,Helemaal te gek!! Ik heb totaal geen tijd om te bloggen maar hiervoor wel! Prachtig en ik kom als ik tijd heb het nog eens nalezen!
    Een lieve groet,

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Zo, heb ik even heerlijk bij zitten lezen: wat schrijf je toch leuke, interessante verhalen! Ik vind het echt genieten!

    Groetjes en een fijne avond,
    Esther

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Wat een leuk verlag , maar vooral wat een mooie foto's ...
    Je mocht in die tijd zeker ook niet lachen voor de foto ... net als de (pas)foto nu :o))
    Groetjes,
    Simone

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Wat een leuk stukje weer! :-) Nu jij nog op de foto met je beukje en dan graag naast je betovergrootmoeder zodat we kunnen vergelijken! ;-)

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Wat een leerzaam en mooi verhaal heb je geschreven over jullie klederdracht.
    Heel fijn om te lezen.
    Groetnis Annie

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Leuk........ en ik ben het met bovenstaande stukje helemaal eens, dat ben je ons bijna verschuldigd na zo'n mooi stuk .
    Groetjes hanneke

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Gaaf, Stefanie, je verhaal. Ik vind het zo leuk dat je je verhaal illustreert met mooie foto's. Dat ze er een gracht mee kunnen dempen?!?; ik dacht ze zullen wel op zoek zijn naar allerlei soorten voor musea ed. Die foto's van jouw familie vind ik echt heel erg bijzonder. Geweldig om die te hebben. Nou, ik heb genoten naar je verhaal en ben benieuwd of het lukt met jouw beukje; lijkt me wel heel leuk werk om zoiets te maken. Lieve groeten!

    BeantwoordenVerwijderen
  9. wat een geweldig verhaal. wat heb je dat rijke verleden goed samengevat. en bijzonder dat je je persoonlijke geschiedenis er doorheenweeft met die voormoeders (en gelukkig lijk je niet op die strenge maatje sinke). ik kende het woord en het begrip 'beukje' niet. maar nu dus wel ...

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Wat een geweldig stukje om te lezen,heerlijk dank je wel.

    BeantwoordenVerwijderen
  11. ja kom maar op met die foto ;);)! Een heerlijk blogje weer om te lezen, je schrijft het zo mooi op en dan met die foto's erbij! Ik ben opgegroeid temidden van de Scheveningse dracht, heb er ook boeken van...misschien ga ik daar weleens een logje over schrijven! Die is trouwens wel een stuk soberder, geen bloemetjes of wat dan ook. Soms een lichte kleur groen of blauw...dat was al heel wat! Wel ook een mooie dracht vind ik maar dat komt misschien ook door mijn jeugdervaringen. Liefs, Petra

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Ik zou jou best in dracht willen zien en dan natuurlijk met een zelf gemaakt beukje, wat leuk dat je al deze voorbeelden hebt en ook familie foto's! Ik denk dat die Betovergrootmoeder van jou dat hele fotograferen maar doodeng vond! Grijns! En je lijkt wel op Zoetje, daar zie ik duidelijk gelijkenis mee! Succes met je steekjes, knuffel
    Lida

    BeantwoordenVerwijderen
  13. Hallo Lupineke,
    Via Wieke's blog ben ik op jouw blog beland. Wat een mooi verhaal over de beukjes. Interessant om te lezen hoe de klederdracht hiervan ontstaan is. Ik ga snel verder lezen op je blog. Erg leuk.
    groetjes,
    Anita

    BeantwoordenVerwijderen
  14. Hoi! Wat een prachtig verhaal en wat een prachtige verzameling (van Tineke had ik al gehoord dat jullie over de beukjes bezig waren). Ik moest erg lachen toen je schreef dat je niet op je bet-overgrootmoeder leek ;-)
    Als je nou eens in klederdracht gaat, dan ga ik ook (op z´n Erremuus) en dan vragen we of Antje uit Urk ook komt..... iets voor onze Visserijdag?

    BeantwoordenVerwijderen
  15. oh, wat mooi!!!
    werd die pareltjestechniek ook niet op de babyuitzet gebruikt vroeger??? Ik heb nog ergens een wiegenlakentje van mezelf en dat ziet er net zo uit!!!
    vraag me niet WAAR het is.........:(
    vast op zolder in een doos, waarvan er meerdere zijn......;)

    BeantwoordenVerwijderen
  16. O ..zet het dan op je log als het zover is..dan kom ik ook om jullie te bewonderen.....Arnemuiden heeft een station van de Trein dus makkelijk !!
    Hebben ze in Veere nog steeds de borduurpatronen om een beukje te maken ?? of wil je hem van stof maken en dan smocken ? Ik heb eventueel de borduurpatronen te leen voor je. groetjes Lies H

    BeantwoordenVerwijderen
  17. Niet alleen zelf maken maar ook zelf dragen? De halslijn van mevr. Joosse is natuurlijk uitermate frivool! Hoe de normen daaromtrent veranderen in de loop van de tijd. Weer een prachtige blog vandaag. Jullie hebben zulke mooie klederdrachten in Zeeland.

    BeantwoordenVerwijderen
  18. Was vanmorgen nog even op zoek naar de blogjes die ik gemist had en wilde nog even zeggen dat ik het geborduurde beukje wel heel erg bijzonder vind. Misschien kun je een op het strand in Zeeland (als het iets mooier weer is) een reuze waslijn organiseren en kijken hoeveel beukjes er in Zeeland nog zijn om op te hangen. Dan kom ik zeker kijken...

    BeantwoordenVerwijderen
  19. Hej Lupineke, wat een heerlijk verhaal over de geschiedenis van de beukjes. Wat zijn ze leuk en met al die verschillende beukjes heeft het de dracht weer een heel ander gezicht. Ze hadden daar dus ook best heel veel variatie in. De geborduurde exemplaren en die geparelde vind ik wel heel erg mooi. Leuk die oude foto's en prachtige naam, Zoetje Roose.
    Fijne dag, groetjes

    BeantwoordenVerwijderen
  20. Wat een heerlijke hoeveelheid kostuumgeschiedenis geef je ons weer. Mooi met al die foto's. Leuk te weten dat er in de beukjes "mode" zat en status. Nooit geweten.
    Fijne dag
    Anje

    BeantwoordenVerwijderen
  21. Wat interessant om dit te lezen. Dank je wel voor dit mooie artikel (zou zo in handwerken zonder grenzen kunnen worden gepubliceerd hoor!).

    BeantwoordenVerwijderen
  22. Wat heb je de geschiedenis van het beukje prachtig in woord en beeld gebracht! Eerlijk gezegd is dit voor het eerst dat ik ervan hoor en ik heb je blogje met enige verbazing zitten lezen. Nooit geweten dat dat een los onderdeel was en niet gewoon aan de rest vast zit. Ben heel benieuwd naar jouw beukje, succes! Fijne zondag, groetjes, Simone

    BeantwoordenVerwijderen
  23. Ik vind dit zo leuke post!! Je bent nooit te oud om wat te leren. Ik vind het leuk dat je blij bent met je prijs, en mijn email adres staat boven in mijn blog, gewoon op homemadehome klikken.
    Fijn weekend groetjes Nelly

    BeantwoordenVerwijderen
  24. wat mooi allemaal, het brengt me terug naar Thailand naar de longneckvrouwen, ieder doekje, ieder kleurtje, alles heeft een betekenis en dat hebben/hadden we hier in Nederland ook!!

    BeantwoordenVerwijderen
  25. Meestal lees ik in stilte bij. Maar af en toe moet een mens zich laten horen... ongeveer 30 jaar gelden werkte ik in Vlissingen in het ziekenhuis en mijn collega naaide een jurkje... het restje stof ging naar haar moeder voor een nieuwe beuk! Ik weet nog hoe verbaasd ik daarover was... klederdracht was voor mij iets dat nooit veranderde... dacht ik... nu weet ik beter en ik heb genoten van dit blog!

    BeantwoordenVerwijderen

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...