woensdag 6 november 2013

Het avonddoekje

Dat de streekdracht op Walcheren zich nog lange tijd vernieuwde, bewijst het avonddoekje.


Vóór de tijd van ongeveer 1920 kwamen ze nog niet voor.
Dat kun je goed zien op foto’s uit die tijd. Vrouwen die op hun prontst op de foto gingen droegen geen avonddoekje.
foto’s geleend van Internet

Tot die periode droegen de vrouwen en meisjes als het wat kouder werd voornamelijk een zwart chenilledoekje of een wollen doek over de schouders.

foto geleend van Internet, fotograaf onbekend



Maar zo na WOI werden de gehaakte en gebreide witte, kanten doekjes ineens volop mode… en vanaf die tijd zijn ze niet meer weg te denken!


Het vermoeden bestaat dat de jonge Walcherse meiden in die periode geïnspireerd werden door de kleding van de vele Belgische vluchtelingen die tijdens de Eerste Wereldoorlog in Zeeland toevlucht zochten. Die meisjes wilden ook wel eens wat nieuws uitproberen en zagen bij de Belgische madammen de mode van die tijd met kanten kraagjes.
De witte kanten doekjes werden eerst aarzelend uitgeprobeerd door de jonge vrouwen, totdat het ‘experiment’ door de dorpsgemeente ‘goedgekeurd’ werd. Zo breidde het doekje zich uit naar overige dorpen om vanaf die tijd gemeengoed te worden.


De naam ‘Avonddoekje’ vertelt dat de vrouwen het doekje omdeden als ze ’s avonds klaar waren met het werk en er dan pront uit wilden zien.
Tegenwoordig is nu zo, dat je zonder avonddoekje niet compleet aangekleed bent!

Het avonddoekje wordt in het Zeeuws uitgesproken als: èvundoekje. Met de nadruk op de verlenging van
de è klank… Haast onmogelijk te schrijven dus.


De meeste avonddoekjes werden gehaakt, maar er komen ook gebreide versies voor.

Patronen waren er niet van. De vrouwen verzonnen ze zelf of ze maakten ze van elkaar na. Bekend is het verhaal dat er op zondag tijdens de kerkdienst vaak heel goed naar degene gekeken werd die voor je in de kerkbank zat.. zo kon je het patroontje van een avonddoekje goed bestuderen en thuis namaken!


Wat opvalt bij de avonddoekjes is het dat er geen één hetzelfde is. Ze komen voor in werkelijk alle soorten steken, maten en vormen, waardoor ze (vooral voor de haaksters) ongelofelijk inspirerend zijn! Ook de randen zijn vaak ware kunstwerkjes op handwerkgebied.


De driehoekige vorm leende zich er uitstekend voor om te laten zien welke handwerktechnieken je in huis had… of hebt ;)


Als iemand een grijs of zwart doekje droeg, dan wist je dat de vrouw in kwestie in halve of zware rouw was…


Oba en Opoe. Opoe draagt een grijs doekje 

Dat het avonddoekje in het dagelijks leven van de draagsters niet zó vaak gebruikt werd als wij nu denken vindt je op veel foto’s terug. Zoals bijvoorbeeld op dit prachtige familieportret: vader, moeder en négen dochters! Zonder avonddoekje…!

foto geleend van Internet, fotograaf onbekend

Mevrouw Vos uit Middelburg, nog dagelijks in dracht, hier in gesprek met een deelneemster van de Streekdrachtendag in Hoedekenskerke afgelopen augustus. Haar doekje heeft ze al lang afgedaan ;)


Deze prachtige onderstaande foto vond ik op de Facebooksite van de Gemeente Veere. Helaas kon ik er geen fotograaf bij vinden. Hij zal gemaakt zijn op Westkapelle (want Elly hangt de was op..)

foto geleend van Internet, fotograaf onbekend

Vaak wordt er gevraagd naar dè werkwijze. Die is er niet. Je kiest een leuke steek uit, haakt of breit een driehoek en zet daar een mooie rand aan. 


Voilà, het avonddoekje ;)


37 opmerkingen:

  1. ooohhh...ja, ik vind precies op jouw blog wat ik zoek. Een cadeau'tje is dit. Wat een mooie foto's en nu weet ik weer iets meer over het zeeuwse. Hartelijke groet, Silja

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Geweldig verhaal, Stefanie!! Wat maken ze mooie avonddoeken, tis smullen van patronen en steken! Het lijkt heel erg op de Spakenburgse mutsjes, die werden ook in de kerk van elkaar afgekeken!!!
    Wij hebben daar nu het bloggen voor.........:)
    Je vissermutsen zijn leuk, dat je dat ff tussendoor doet en dan ook nog weer opnieuw......pff, waar haal je de tijd vandaan??
    lieve groet uit Noordholland, Sylvia

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Dank je wel voor dit interessante stukje streekdrachtgeschiedenis-dit heb ik niet kunnen vinden in mijn klederdrachtboeken.
    Jammer dat mijn Moeder niet meer leeft-zij had er zo maar een voor mij gemaakt.Dat heeft ze ook gedaan met een Spakenburgs mutsje.
    Dat er op de gezinsfoto geen avonddoekje gedragen wordt-komt misschien omdat het niet koud was? Of dragen de dames nu ook in de zomer deze doeken?
    En je 3e muts is nu ook af?
    gezellige dag
    groetjes,Truus uit Drenthe

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. De doekjes werden het hele jaar rond gedragen. Er is een (begin-)periode geweest dat het dragen van een doekje niet tot de standaard uitrusting behoorde, dat veranderde in latere jaren. Misschien heeft het ook te maken met het feit dat de vrouwen die tot vandaag-de-dag de Walcherse dracht droegen al ouder waren, en geen zwaar werk meer hoefden te doen.. want dan had je zo'n doekje natuurlijk ook niet aan.

      Verwijderen
  4. danke für den schönen bericht und die bilder . ich suche schonlange zeit eine anleitung für ein tuch . gruß martina

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Wat een prachtig verhaal en geweldig mooi handwerk. Het elkaars werk bekijken in de kerk deed me hardop lachen!!! Zoo jammer dat je alleen dat van degene die voor je zat kon zien en niet naast of achter je ;-)).
    En dat grote gezin met alleen maar dochters....... doorgaan tot er een jongen was??
    Deze èèvendoeken kunnen ook nu als inspiratie dienen voor de prachtigste maaksels. Halen we de voorbeelden van jouw blog en niet uit de kerk :-)
    Lieve groet, Nelleke
    PS. Zo fijn dat je ons weer trakteert op zulke mooie verhalen! Het 1e blog waar ik naar toe ga om te lezen.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Wat leuk weer om te lezen! Net als Nelleke hierboven schoot ik ook in de lach toen ik las dat de kunsten in de kerk afgekeken werden. Wat een prachtige kunstwerken heb je op de foto's gezet.
    En ach, dat kleine meiske rechts op de foto van het familieportret....armpje in het gips?
    Groetjes weer
    Marjan

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Mooi, mooie foto's( die is idd van Westkapelle het is Lijne uut de Peape) en ook ik ben een groot bewonderaar van de doekjes, zo veel verschillende motieven, misschien ook wel eens iets voor een boekje? iets voor jou???? :-)
    groetjes Hanneke

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Stefanie, waar haal je toch de tijd vandaan....hahahahaha

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Wat een interessant verhaal, erg leuk dat je dat allemaal hebt uitgezocht en met ons deelt. Dank je wel. Ik moest grinniken toen ik las over de dames die in de kerk meer oog voor andervrouws doekje hadden dan voor de dominee.

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Wat een heerlijk verhaal. Ik zag ook nog de moeder van een collega op een van de foto's voorbij komen. Als mijn collegaatje een jurkje naaide kocht ze altijd wat meer stof zodat haar moeder er een een beuk (zo heet dat geolof ik... ) van kon maken. Zo zag ik al dat de dracht ook mee gaat met de tijd.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ha ha, wat leuk Anny! Nu ben ik wel heel benieuwd wie je herkent!

      Verwijderen
  11. Mooi verhaal, prachtige doeken
    Heel wat moeilijke werkjes
    Groetnis Annie

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Wat een leuke blog.....en ik sta ook meteen weer op een verkeerd been.... Laatst las ik dat zo'n klein doekje een 'kippendoek' heet en dat vond ik zo leuk. Ik haakte onlangs dus een kippendoekje.....is het een avonddoekje omdat het geen warmte biedt en echt 'voor de leuk' is? Of is ook hiervoor de naam kippendoekje van toepassing???
    Dag, Madelief.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Kan best zijn Madelief, dat zo'n zelfde soort doekje ergens anders in ons landje een kippendoekje genoemd wordt.. leuke naam trouwens ;) Hier heet het echt een avonddoekje omdat het pas 's avonds na het werk omgedaan werd, voor de sier!

      Verwijderen
  13. Bij ons in de familie was het Kippendoekje ook in gebruik..maar dat kwam omdat Oma altijd zo'n klein doekje omsloeg als ze wat eieren uit het kippenhok ging rapen. Ik ben zelf ook in bezit van een wit avonddoekje en zelfs zo'n grote zwarte omslagdoek van bont met franje.
    Juist vandaag heeft Jeanet Jaffari een patroontje van Franje;s haken op haar weblog Blij dat ik brei staan.
    Heel leuk Licia Huizer

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ja...zo las ik het ook. Lang leve het kippendoekje!
      Nou ja, kant en avonddoekje vind ik ook wel wat hebben trouwens ;-)
      Madelief

      Verwijderen
  14. Wat zit ik weer te genieten en wat een mooie dingen weer, ik zou best zo'n doekje willen hebben en ik zou het dragen ook! Misschien moet ik mijn haaknaalden maar eens gaan opzoeken en lekker beginnen! LOL!
    Had jij er ook een om op je foto? Knuffel
    Lida

    BeantwoordenVerwijderen
  15. Hoi Lupineke,
    Mijn opoe was in Zuid Bevelandse dracht, maar ik kan mij niet herinneren dat ze een avonddoekje
    droeg, werd het misschien alleen op Walcheren gedragen?
    Wat een prachtige collectie doekjes laat je zien, ooit ga ik er eens eentje haken!
    Dank je wel voor de mooie foto's weer.
    Groetjes, Betsy (uit Kloetinge)

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ha Betsy, die avonddoekjes zijn echt iets Walchers! Komt waarschijnlijk doordat de beuk steeds lager kwam te zitten en dan is zo'n koud nekje 's avonds ook niet zo prettig. Op Zuid-Beveland hadden ze daar geen last van ;) Bovendien kwamen in de dorpen langs de kust veel toeristen en vreemden, waardoor de invloed van buitenaf groter was...

      Verwijderen
  16. Wat een prachtige doekjes laat je zien. Leuk hoor die geschiedenis van de klederdracht. Ik heb je verhaal met veel plezier gelezen.

    BeantwoordenVerwijderen
  17. Erg leuk om je stukjes te lezen, ben zelf van oorsprong ook afkomstig uit Middelburg maar woon nu al jaren op de Veluwe, foto's zijn leuk en herkenbaar zo ook de verhaaltjes. Ga zo door!!

    BeantwoordenVerwijderen
  18. Wat een heerlijk verhaal om te lezen! Je had van mij nog wel even door mogen gaan...hihi. Ach..nee hoor, ik ben tevreden! Maar ik hou zó van dit soort logjes en dan met die mooie foto's erbij! Pront....Zeeuws voor netjes? En halve en zware rouw? Lang geleden en recent in de rouw? Ik vind de patronen gewéldig! Daar kunnen ze ook wel een boek over maken..met patronen én mooie oude foto's erbij!! Een vervolg op het visserstruienboek. Smik, smak..dat zie ik wel zitten ;) Liefs Petra

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Die soorten rouw (halve en zware) hadden te maken met de familiegraad van de overledene, en hoe lang het geleden was. Best een ingewikkelde constructie dus..! En klopt hoor: pront is inderdaad netjes, of keurig ;)!!

      Verwijderen
  19. Dank voor de foto's en het verhaal. Heerlijk om te lezen.

    BeantwoordenVerwijderen
  20. Heerlijk om te lezen hoe het geschiedkundig allemaal ontstaan is.
    groetjes,
    Anita

    BeantwoordenVerwijderen
  21. Wat leuk om je verhaal te lezen en wat een fijne foto' s die het verhaal illustreren. Wat een verscheidenheid aan doekjes.
    Fijne dag
    Anje

    BeantwoordenVerwijderen
  22. Leuk het verhaal over de doekjes en zowaar nog een paar dorpsgenoten!! Een na laatste foto is inderdaad in Westkapelle gemaakt. Mevrouw woonde in de straat achter onze brandgang of wel in de Papestraat.

    Marina

    BeantwoordenVerwijderen
  23. Heerlijk verhaal en prachtige avonddoekjes. De patroontjes komen ook zo mooi uit op die donkere kleding. Leuk om te zien dat ze allemaal zo verschillend zijn. Die laatste foto van facebook, daar lijkt het toch meer een jakje dan een omslagdoek. Behoort zo'n jakje ook bij de klederdracht? Dank Lupineke voor deze mooie post!

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Volgens mij draagt ze een gebreid vestje over haar jak, maar het kan ook zijn dat ze alleen een gebreid jak aan heeft. We krijgen er daar af en toe ook een exemplaar van bij de Kledingcommissie, het bewijs dat er behoorlijk wat beweging zat in wat vrouwen droegen. Het Chenille jasje is daar ook een voorbeeld van, die zal ik later nog eens laten zien.

      Verwijderen
  24. wat een geweldig bericht alweer. (en een van die vlaamse gevluchte meisjes was de grootmoeder van meneer l'heure bleue).

    BeantwoordenVerwijderen
  25. Geweldig logje!! Ook ik krijg zoveel vraag naar de patronen, maar er werd gewoon niets opgeschreven. Op zich wel bijzonder: op Arnemuiden kennen we het zeker wel, terwijl de vrouwen hier toch vrijwel dezelfde doek-en-beuk droegen als de Bevelandse dames. Bij ons worden de doekjes Netjes genoemd (het blijft ten slot van rekening een vissersdorp, he?) en ik heb een exemplaar van mijn oma. We hebben het helemaal uitgeplozen en binnenkort hebben we er dus van één een geschreven/getekend patroon! Er heeft ook ooit een patroon in een oude Ariadne gestaan, maar dat was zeker een van de eenvoudigere. Wordt vervolgd...

    BeantwoordenVerwijderen
  26. Prachtig, ook je verhaal over 'spionage" in de kerk. Zo herkenbaar ook wat in andere delen van het land (Alblasserwaard) werd bekeken breipatroontjes. Welk materiaal was er beschikbaar, het is allemaal mooi wit!

    BeantwoordenVerwijderen

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...