woensdag 8 januari 2014

De voorhoofdsnaald

Kun je je voorstellen, dat er in de vroegere tijd geen ritsen waren?
Geen elastiek?
Geen drukkers… of klittenband?

Dat je je kleding alleen maar dicht kon maken door middel van rijgen, knopen, of haken-en-ogen?

Niet echt he ;)
(Hi hi, Lupineke ook niet hoor!)

Toch is het eeuwenlang zo geweest, dat je als vrouw je kleding alleen dicht mocht maken 
met haken en ogen of door middel van het rijgen van lint of band. 
Knopen waren alleen aan de mannen toebedeeld.

En… waarom dat was?
Wie het weet, mag het zeggen!
Diverse redenen zijn in de omloop, van ‘zedeloosheid’  tot godsdienstige. 
Antje uit Urk heeft er een hele zoektocht naar gedaan, 
maar heeft helaas geen echte reden kunnen vinden.

Wat overigens wel een heel leuk verhaal is geworden, beslist de moeite waard om te lezen!


Het feit dat vrouwen in het verre verleden hun kleding meestal dicht moesten rijgen, 
leverde wel weer een heel bijzonder sieraad op: de voorhoofdsnaald.

Foto Piet Minderhoud

Want omdat er zo vaak en veel geregen moest worden, 
staken de vrouwen op een bepaald moment die rijgnaald tussen of onder hun mutsje. 
(Vergeet trouwens niet, dat men als vrouw in die dagen nooit zonder muts 
of kap de straat op ging, dát was pas zedeloos ;)!!

Foto Piet Minderhoud

En als je dan zo rondliep met die rijgnaald tussen je muts, 
dan kon je dit gebruiken om te laten zien hoe rijk je was of tot welke bevolkingsgroep je behoorde. 
Zo werd die rijgnaald langzamerhand een statussymbool.

Foto’s Piet Minderhoud

Werd hij breder, mooier bewerkt, en verloor hij uiteindelijk 
zijn functie als gereedschap, om sieraad te worden.. 


Niet alleen in de Zeeuwse dracht was de voorhoofdsnaald eeuwenlang 
een bepalend sieraad, ook in de rest van Nederland kwam hij veelvuldig voor.


Het bijzondere is wel, dat de Zeeuwse variant vanaf de 17e eeuw 
eigenlijk heel lang dezelfde vorm heeft gehouden, in tegenstelling tot overig Nederland.


Het kenmerkende van de Zeeuwse voorhoofdsnaald, of ‘haernaelde’, was 
dat hij steeds breder werd en rijkelijk versierd werd met graveerwerk.
Ook verdween het rijggat in de loop van de tijd, want dat had geen enkele functie meer. 

Foto Piet Minderhoud

Apart is hoe de naald op Noord-Beveland gedragen werd. 
Daar droegen de vrouwen de 'haernaalde' tussen de wenkbrauwen..


De voorhoofdsnaald is in Zeeland, in vergelijking met de rest van Nederland,
 nog heel lang als sieraad gedragen.
Zo rond 1875 raakte het dragen van de naald langzaam uit de mode. 
Bekend is dat de voorhoofdsnaald nog tot ca 1890-1895 op Walcheren gedragen werd 
maar toen werd het als een ouderwets sieraad werd gezien.
Het dragen van een voorhoofdsnaald was toen niet meer echt gangbaar en verdween uit beeld.


Lupineke mocht dit afgelopen seizoen 
een echte gouden
(lees: vergulde replica, de originele zijn te kostbaar en uniek om nog te dragen)
voorhoofdsnaald dragen bij de Streekdrachtshows.
Voor de ingewijden was dan meteen zichtbaar, of ze wel of niet getrouwd was ;)
Ongetrouwde vrouwen droegen de voorhoofdsnaald namelijk aan de linkerkant van het hoofd, 
getrouwde vrouwen rechts.


En kijken jullie ook even meteen naar het aantal ‘zwaantjes’ op de naald? 
Hoe meer zwaantjes, hoe rijker je was.. J

Foto Ivo Wennekes 

afbeelding Internet, fotograaf onbekend

Gelukkig maar, dat rijkdom tegenwoordig andere statussymbolen heeft. 
Al is het wel jammer dat dit soort pracht en praal uit het verleden 
alleen nog bij de Streekdrachtgroepen te zien is..!

N.B. De informatie over de voorhoofdsnaalden is voor een groot deel afkomstig uit het boek: Van de Goudsmid, geschreven door Piet Minderhoud. Met dank!

29 opmerkingen:

  1. Bedankt Lupineke voor dit interessante verhaal-nooit geweten en ook nog nooit in boeken die ik heb over klederdrachten gelezen.En de afbeeldingen zijn ook zo mooi.
    Denk dat bij sommige Amishgroepen het nu nog zo is-geen sluitingen door ritsen.
    Werden de openingen ook niet 'verborgen' doordat de rok allemaal zo geplooid was en over het lijfje weer een bovenstukje/schort zat?
    Nog meer van deze verhalen graag!
    gezellige avond
    groetjes,Truus uit Drenthe

    BeantwoordenVerwijderen
  2. mooie blog interessant verhaal !!!!
    Groet Albèrtje

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Weer wat geleerd ! Ga bij Antje gauw eens haar zoektocht naar de sluitingen lezen ! Leuk om zo weer meer te leren. Is er bij de streekdrachtenshiows nog iemand die zo' n tussen de wenkbrauwen naald draagt ? Heb hem nog niet gezien.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Er is een dame die voor een andere streekdrachtvereniging altijd in Noord-Bevelandse dracht loopt, maar haar heb ik nog nooit met een voorhoofdsnaald gezien...

      Verwijderen
  4. De titel van je blog doet hele nare dingen denken, maar gelukkig begreep ik meteen dat het daar niet over zou gaan, want het immers geen horrorboek maar jouw blog! Wat interessant om te lezen hoe de voorhoofdsnaald is ontstaan en hoe hij is ontwikkeld in de loop der tijd. Het is een mooi sieraad geworden, het zou zelfs nu in de mode kunnen raken als er maar een popster of actrice was die de hype op wilde starten, of mag ik dat juist niet zeggen omdat het zo'n mooi sieraad is bij de dracht ;-) ?
    Groetjes weer
    Marjan

    BeantwoordenVerwijderen
  5. prachtig!!!!
    nooit geweten..erg leuk om dit verhaal te lezen...
    dank je wel!!!

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Wat een mooi verhaal Lupineke! Nooit geweten! En wat ben ik blij dat die tijden voorbij zijn zeg..... iedere dag met een bedekt hoofd de straat op, met die lange rokken en zonder knopen! Wat hebben we het als vrouw wat dat betreft tegenwoordig goed. Alhoewel ik toch ook nu graag knooploos door het leven ga.. (in pyamabroek:-))))
    Dag
    Hannah

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Wat een fijn en leerzaam verhaal. Nooit bedacht dat dat rijgen gebeurde met een rijgnaald. Zo leer ik nog eens iets. Bedankt.
    Anje

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Ja dat zijn pas verhalen.....daar willen wij wel meer van horen....... dank je wel !! L.H.

    BeantwoordenVerwijderen
  9. kijk, dat is interessant leesvoer! Heel leuk om er nu wat meer over te weten. En, hoewel ik lange rokken heel charmant vind, is de broek op de fiets toch wel heel praktisch. Ik vraag me nog wel eens af, hoe vrouwen, dat vroeger toch allemaal deden met die lange rokken - zelfs bij de bergen op in corset en enkelrok!

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Bedankt voor je mooie verhaal. Wat heb je prachtige afbeeldingen gevonden. De blog van Antje is heel leuk om te lezen en te bekijken.
    Groet, Willemien.

    BeantwoordenVerwijderen
  11. Ach Lupineke, al lezend begon ik te hopen op een foto van jou met de voorhoofdsnaald ;-). Blijft toch het mooiste om het sieraad in gebruik te zien.
    Wat een mooi verhaal over de geschiedenis van hoe wij ons kleedden. Weet je ook of de naalden door iedereen werden gedragen of alleen door de rijkere mensen?
    Groetjes, Nelleke

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Sinds ik onlangs door een onbekende herkend werd door een foto op mijn blog ben ik toch wat voorzichtig geworden met het plaatsen van foto's van mezelf Nelleke ;)!
      Uiteraard had het dragen van de voorhoofdsnaald te maken met welstand, de vrouwen uit arbeidersgezinnen droegen deze sieraden echt niet! Het hoort bij de zondagse- en feestkleding van de rijkeren.

      Verwijderen
  12. Wat een leuk en interessant verhaal, ik kom hier graag even op je blog, want zo leer ik weer heel wat bij.

    Liefs, Ineke

    BeantwoordenVerwijderen
  13. Wat een mooi blogje! Kijk deze achtergrond van de voorhoofdsnaald wist ik weer niet, leuk, weer wat geleerd! En eigenlijk hetzelfde verhaal als het oorijzer, begon ook als dun ijzer dat het mutsje op zijn plaats moest houden en moet je zien hoe groot het ijzer van scheveningen is geworden!
    lieve groet,

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Klopt, en wat denk je van die 'achteruitkijkspiegels' bij de Zuid-Bevelandse boerinnen ;)? Dat zijn ook enorm uitgegroeide oorijzers!

      Verwijderen
  14. Boeiend om te lezen, ik had er geen idee van. En ja, waar kun je nu eigenlijk geen status vanaf lezen, als je maar weet waar je op moet letten.

    BeantwoordenVerwijderen
  15. mooi en interessant! leuk verhaal, Lupineke

    BeantwoordenVerwijderen
  16. Ach, het is toch wat he? waar blijven wij nog met onze ritsen, knopen en klittenband? De spelden zijn echt prachtig om te zien, maar wat een werk om je aan te kleden.
    Schitterende foto;s Lupineke, ik had ze vandaag al eerder gezien maar nu midden in de nacht nog maar eens rustig terugzien.
    Leuk, hopen dat ik er nu weer goed op verder slapen kan:)
    groetjes
    Wietske

    BeantwoordenVerwijderen
  17. Zo weer wat bijgeleerd, zeer interessant om te lezen!
    Lieve groet.

    BeantwoordenVerwijderen
  18. Bijzonder verhaal Lupineke... maar ik ben toch blij dat dit sieraad is afgeschaft, want het is ook wel weer lastig dragen als je zo met je dagelijkse bezigheden aan de gang bent ;-)
    groetjes,
    Anita

    BeantwoordenVerwijderen
  19. dat was weer heel intersant ,,leuk om te lezen ik heb er van genoten ...
    groetjes

    BeantwoordenVerwijderen
  20. Wat leuk om te lezen. Hier steek ik veel van op want van de symbolen en ontstaan hiervan weet ik heel weinig en het is toch een interessant onderwerp.
    Groeten
    Mieke

    BeantwoordenVerwijderen
  21. Mooi verhaal. In één adem uitgelezen. Het valt me nu pas op dat het sieraad maar tot halverwege is. En daarom aan beide kanten gedragen kan worden. Leuk om dit alle te weten. Lieve groet,

    BeantwoordenVerwijderen
  22. ik weet niet meer hoe ik het een keer noemde...spiegel of zo? Maar aan een rijgnaald heb ik zeker niet gedacht. De scheveningse dracht kent wel de 'boeken' aan het hoofdijzer. Dat zijn ook spelden maar de achtergrond daarvan weet ik (nog) niet. Mooi en leerzaam logje! Liefs Petra

    BeantwoordenVerwijderen
  23. Wat een mooi verrhaal weer, prachtig en ook van die hele mooie plaatjes erbij. Ga zo door zou ik zeggen......

    BeantwoordenVerwijderen
  24. Hoi Stefanie, nog de beste wensen voor 2014, ik las net dat je blijft bloggen...fijn.
    Heb genoten van je verhaal en wat zijn die naalden prachtig, maar de achtergrond hiervan was mijn niet geheel bekend,
    groetjes Hanneke

    BeantwoordenVerwijderen
  25. wat een interessant verhaal! hier wist ik helemaal niets van. ik had al wel zo'n dingen op/aan het hoofd van vrouwen gezien maar kende het hele woord voorhoofdsnaald niet. dank, dan, voor dit mooie verhaal. en heerlijk met al die illustraties erbij!

    BeantwoordenVerwijderen
  26. Is er iemand die weet wie dat meisje is met de voorhoofdsnaald. Het is de volgende foto (hierboven):
    http://1.bp.blogspot.com/-xZxayNG271Q/Us2QQ9if9FI/AAAAAAAALj4/tusGQ7JY4w0/s1600/NOMA01_N12623_X.jpg
    Uit een verzameling foto's dichtbij mijn familie is dezelfde foto naar voren gekomen....maar niemand schijn te weten wie het is.

    Als je meer informatie hebt, neem dan alsjeblieft contact op: r.vader@gmail.com.

    Het zou geweldig zijn als iemand de naam weet....

    Groet en alvast dank,

    Rob Vader

    BeantwoordenVerwijderen

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...